In vrijwel elke profielschets voor een lid van een Raad van Toezicht of Raad van Commissarissen staat het als vanzelfsprekend vermeld: een academisch niveau, bij voorkeur aangevuld met een gespecialiseerde commissarissen- of governanceopleiding. Het is een geruststellend criterium. Het suggereert dat kwaliteit meetbaar is en dat goed toezicht begint bij de juiste papieren. Maar is een gepaste opleiding een garantie voor succes als toezichthouder?
Niemand zal betwisten dat een gespecialiseerde opleiding waarde heeft. Zeker voor aankomende toezichthouders biedt zij structuur en taal. Zij maakt zichtbaar dat toezicht wezenlijk verschilt van besturen. Zij leert waar de grenzen liggen, hoe rollen zich tot elkaar verhouden en hoe besluitvorming in de boardroom idealiter plaatsvindt. In die zin is opleiding een vorm van voorbereiding, een manier om sneller vertrouwd te raken met een rol die in de praktijk vaak complexer blijkt dan vooraf gedacht.
Voor zittende toezichthouders heeft opleiding weer een andere betekenis. Toezicht speelt zich af in een wereld die steeds dynamischer wordt. Nieuwe thema’s dienen zich in hoog tempo aan. Van digitalisering tot duurzaamheid en van geopolitieke spanningen tot maatschappelijke verwachtingen rondom gedrag en cultuur. Opleiding biedt onderhoud. Het helpt om scherp te blijven, om eigen aannames te bevragen en om niet stil te vallen in routine.
Maar hoe waardevol de opleiding ook is, zij is zelden alleen bepalend voor de vraag of iemand daadwerkelijk wordt benoemd. In de praktijk wordt selectie nog altijd gedomineerd door ervaring, reputatie en geloofwaardigheid. Opleiding speelt daarin veelal een aanvullende rol. Zij kan het profiel versterken, maar vervangt nooit het gebrek aan een bewezen trackrecord.
De opleiding biedt waardevolle kennis, helpt te verdiepen, maar zegt niet alles over persoonlijkheid, over competenties. Over wat er gebeurt op het moment dat het er echt toe doet. Het zegt niets over de vraag of iemand durft te vertragen wanneer anderen versnellen. Niet over de vraag of iemand een ongemakkelijke waarheid uitspreekt wanneer consensus zich te gemakkelijk aandient. En niet over de vraag of iemand onafhankelijk blijft wanneer de druk toeneemt. Precies daar, in dat spanningsveld, wordt de kwaliteit van toezicht zichtbaar.
Dat betekent niet dat opleiding genegeerd moet worden. Zonder intellectueel niveau en basiskennis wordt toezicht fragiel. Opleiding lijkt echter niet het doorslaggevende criterium, maar is onderdeel van een bredere afweging waarin gedrag, oordeelsvermogen en persoonlijkheid zwaar wegen. Misschien zouden we opleiding daarom vaker moeten zien als een beginpunt, geen bewijs. Het opent de deur naar de boardroom, maar het bepaalt niet wat er gebeurt zodra iemand plaatsneemt aan tafel. Daar tellen meer kwaliteiten. Het vermogen om te luisteren en tegelijk te twijfelen. De scherpte om door te vragen waar anderen genoegen nemen met het eerste antwoord. De moed om positie te kiezen, juist wanneer dat spanning oplevert.
In die zin is de belangrijkste vraag niet alleen welke opleiding iemand heeft gevolgd, maar hoe iemand zich verhoudt tot complexiteit, onzekerheid en druk. Of nog eenvoudiger: niet wat iemand geleerd heeft, maar wat iemand laat zien wanneer het ertoe doet. En misschien ligt precies daar de uitdaging voor de toekomst van toezicht. Niet om de eisen verder te verfijnen of lijstjes langer te maken, maar om beter te herkennen welke kwaliteiten werkelijk het verschil maken.
Wat is uw ervaring? Wat is de succesfactor van een goede toezichthouder? Opleiding, persoonlijkheid of allebei?
Wij nodigen u uit om met ons van gedachten te wisselen over de vraagstukken binnen uw organisatie.
Utrechtseweg 49, 1213 TL Hilversum
+31 (0)343 44 48 68 | contact@lodiersenpartners.nl
