Hoe maak je de werkplek veilig? Die vraag lijkt simpel, maar het antwoord is dat vaak niet. Want hoewel veel organisaties denken dat het ‘wel goed zit’, laten de cijfers iets anders zien: zo’n 2 miljoen werkenden in Nederland geven aan te maken te hebben met intern ongewenst gedrag. Samen goed voor ongeveer 2,5 miljoen incidenten.
Tijdens de achtste editie van het relatie-event van Lodiers & Partners stond het thema sociale veiligheid centraal. In de sfeervolle omgeving van de Vuursche Lodge in Baarn gaf gastspreker en expert Caroline Koetsenruijter haar visie op hoe organisaties een veilige werkplek creëren en hoe je daar als leider aan bijdraagt.
Spreker Caroline Koetsenruijter, expert op het gebied van sociale veiligheid, nam ons mee in de praktijk van alledag. Geen abstract verhaal, maar herkenbare situaties die veel mensen - soms ongemerkt - tegenkomen op de werkvloer.
Ongewenst gedrag komt in verschillende vormen voor. De meest voorkomende zijn intimidatie, pesten, discriminatie, seksueel grensoverschrijdend gedrag en zelfs fysiek geweld.
Wat het ingewikkeld maakt: het zit vaak in kleine momenten. Een opmerking, een blik, een machtsspel. Gedrag waar anderen bij zijn, maar waar niet wordt ingegrepen, zoals een ‘belangrijke’ collega die een ander kleineert zonder dat iemand ingrijpt. Of een ervaren medewerker die iemand anders onder druk zet door te zeggen: ‘Als jij het hier leuk wilt houden, doe je wat ik zeg’. Precies die alledaagse situaties bepalen hoe veilig een werkplek wordt ervaren.
Een belangrijk inzicht: in twee van de drie gevallen hebben mensen die iets melden achteraf spijt. Niet omdat het probleem er niet was, maar vanwege de reactie van de omgeving. Reacties als ‘stel je niet zo aan’ of ‘dat was vast niet zo bedoeld’ zorgen ervoor dat mensen zich juist minder veilig voelen. Dat wordt ook wel ‘dubbele victimisatie’ genoemd.
Wat helpt wel? Luister zonder oordeel en zonder direct te analyseren of op te lossen. Erken wat iemand deelt en maak ruimte voor het verhaal. Vraag vervolgens wat iemand nodig heeft en richt je op wat op dat moment helpend is.
Caroline schetste ook situaties waarin het misgaat. Bijvoorbeeld een leidinggevende die na een tegenvallend resultaat zijn frustratie uit: “Het lijkt hier wel een kleuterklas. Kan er dan ook helemaal niks goed gaan als ik een paar dagen weg ben?” Zo’n moment kan grote impact hebben. De vraag is dan vooral: wat doe je daarna?
Het advies: laat het niet sudderen. Kom er zo snel mogelijk op terug. Daarmee laat je zien dat je je bewust bent van je gedrag en dat je de norm serieus neemt. Wacht je te lang, of zeg je niets, dan ondermijnt dat juist het gevoel van veiligheid. Een leider die wél terugkomt op zijn gedrag, wordt gezien als iemand die bijdraagt aan een veilige cultuur.
Caroline hield ons ook een spiegel voor. In ongeveer de helft van de gevallen is de leidinggevende (direct of indirect) onderdeel van het probleem. Opvallend is dat niet zozeer de ‘harde’ leider als meest problematisch wordt gezien, maar juist de onvoorspelbare leider. De ene dag complimenten, de volgende dag harde kritiek ‘en voor jou 10 anderen’: dat zorgt voor onzekerheid en onveiligheid.
Daarnaast kan te veel macht bij één persoon risico’s vergroten. Wanneer tegenspraak ontbreekt en verantwoordelijkheden zich concentreren, ontstaat een kwetsbare situatie. Sterke teams, duidelijke checks and balances en elkaar kunnen aanspreken zijn daarom essentieel.
Sociale veiligheid ontstaat niet door één protocol of meldpunt. Het vraagt om continue aandacht, gesprek en voorbeeldgedrag. Organisaties die dit goed doen, maken vooraf duidelijke afspraken: hoe ga je met elkaar om, wat wordt er van je verwacht en waar kun je terecht als het wel mis gaat? Dat geldt niet alleen voor slachtoffers, maar ook voor omstanders en voor mensen die zelf over grenzen zijn gegaan en hulp zoeken. De belangrijkste les: werk aan sociale veiligheid in vredestijd, niet pas als het misgaat.
Na de presentatie was er alle gelegenheid om na te praten tijdens de informele netwerkborrel. De Vuursche Lodge in Baarn vormde daarbij een passend decor: een rustige en inspirerende omgeving die ruimte bood voor verdieping, ontmoeting en goede gesprekken. We kijken terug op een geslaagde middag waarin kennis, reflectie en ontmoeting samenkwamen!
Utrechtseweg 49, 1213 TL Hilversum
+31 (0)343 44 48 68 | contact@lodiersenpartners.nl
